ORGANIZACJA STRUKTUR POLICJI PAŃSTWOWEJ WE LWOWIE W LATACH 1919–1924

Автор(и)

DOI:

https://doi.org/10.33402/up.2026-20-07

Ключові слова:

II Rzeczpospolita, historia, Policja Państwowa, Lwów, porządek publiczny, bezpieczeństwo

Анотація

Sprawne funkcjonowanie każdego państwa wymaga działania formacji i instytucji odpowiedzialnych za bezpieczeństwo państwa w każdym aspekcie jego funkcjonowania. Przyjmuje się, że za bezpieczeństwo zewnętrzne odpowiada armia, natomiast za wewnętrzne między innymi policja. Odbudowująca się Rzeczpospolita właściwie nie miała w swojej tradycji istnienia formacji typowo policyjnych – nie zdążyła ich wytworzyć przed swoim upadkiem pod koniec XVIII wieku. Formacje takie wytworzyły dopiero władze państw zaborczych. Kiedy po I wojnie światowej Państwo Polskie się odbudowywało, niezbędnym było stworzenie formacji, która odpowiadałaby za bezpieczeństwo i porządek publiczny. W ten sposób w 1919 r. powołano do życia Policję Państwową. Początki funkcjonowania Policji Państwowej we Lwowie nie były łatwe. Władze państwowe mierzyć się musiały z szeregiem problemów o zróżnicowanej naturze, które z pewnością nie ułatwiały prowadzenia działań, do których każda policja jest powoływana, a więc dbania o bezpieczeństwo publiczne. Z całą stanowczością należy jednak podkreślić, że władze tak państwowe, jak i miejskie, od początku starały się o należyte zabezpieczenie porządku publicznego w mieście. Dążono przede wszystkim do możliwie szybkiego tworzenia przewidzianych prawem struktur Policji Państwowej. Z pewnością nie było to łatwe, ze względu na ograniczone warunki lokalowe oraz problemy natury budżetowej, z którymi borykało się w pierwszych latach istnienia Państwo Polskie. Na inwestycje czas przyszedł później, toteż adaptowano na potrzeby Policji obiekty wykorzystywane przez analogiczną formacje w czasach Austro-Węgier. Cały czas rekrutowano także funkcjonariuszy, którzy mieli za zadanie strzec prawa i dbać o bezpieczeństwo na terenie miasta. Rok 1924, na skutek dalszych modyfikacji w organizacji Policji Państwowej w całej II Rzeczypospolitej, uznać należy za zakończenie działań z rodzaju organizacji. Stworzone do tego roku struktury, modyfikowane już nieznacznie i jedynie rozbudowywane z biegiem lat, adekwatnie do zadań stawianych Policji Państwowej, dotrwały do 1939 roku.

Посилання

AAN-1: Archiwum Akt Nowych, sygn. 349.2.

AAN-2: Archiwum Akt Nowych, sygn. 349.3.

AAN-3: Archiwum Akt Nowych, sygn. 349.559.

AAN-4: Archiwum Akt Nowych, sygn. 2025.1.

Buras, D. (2014). W służbie wolnej Polski. Organizacja i działalność Policji Państwowej w województwie kieleckim w latach 1919–1939. Toruń.

ДАЛО: Державний архів Львівської області, ф. 243, оп. 1, спр. 371.

ЦДІАУ: Центральний державний історичний архів України, ф. 795, оп. 1, спр. 5.

Dz.U.-1: Dziennik Ustaw 1919, Nr 61, poz. 363.

Dz.U.-2: Dziennik Ustaw 1919, Nr 87, poz. 475.

Dz.U.-3: Dziennik Ustaw 1919, Nr 94, poz. 507–508.

Dz.U.-4: Dziennik Ustaw 1921, Nr 21, poz. 122.

Dz.U.-5: Dziennik Ustaw 1921, Nr 67, poz. 440.

Dz.U.-6: Dziennik Ustaw 1921, Nr 82, poz. 574.

Dz.U.-7: Dziennik Ustaw 1922, Nr 7, poz. 54.

Dz.U.-8: Dziennik Ustaw 1924, Nr 114, poz. 1014.

Franc, S. (2012). Policja Państwowa w II Rzeczypospolitej, Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Politologica, 8, 185–205.

Franz, M. (2018). Zadania i działalność Policji Państwowej na Ziemi Stanisławowskiej w drugiej połowie 1921 roku w świetle materiałów źródłowych Archiwum Państwowego w Iwano-Frankiwsku. W: P. Hawryłyszyn, M. Kardas, A.A. Ostanek (red.), W obliczu nowej rzeczywistości. Stanisławów i Ziemia Stanisławowska w latach 1918 –1923 (t. 2, Administracja – Kultura). Iwano-Frankiwsk, 29–37.

Franz, M. (2025). Działania Policji Państwowej w obliczu wyborów 1922 r. w województwie stanisławowskim w świetle dokumentów. W: D. Palacz, M. Grosicka (red.) Formacje policyjne w Polsce na przestrzeni ponad stu lat. Ewolucja organizacyjna, zakres uprawnień, praktyczne aspekty aktywności (T. 1). Kielce; Warszawa, 93–109.

Głogowski, A. (2015). Policja Państwowa i inne instytucje bezpieczeństwa na Wileńszczyźnie w latach 1918–1939. Kraków.

Gołasz, Z., Gwóźdź, K. (2017). Na straży porządku publicznego. Policja Województwa Śląskiego w latach 1922–1939. Tarnowskie Góry.

Halicki, K. (2014). Dzieje policji w Gniewie i regionie w latach 1920–2013. Bydgoszcz.

Halicki, K. (2015). Policja Polityczna w województwie pomorskim w latach 1920 –1939. Łódź.

Janusz, B. (1922). Przewodnik po Lwowie (z planem miasta). Lwów.

Jeleniewski, M.K. (2012). Policja Państwowa w Bydgoszczy i jej obraz medialny 1920–1939. Bydgoszcz.

Jędrzejewska-Wrona, B., Zych, T. (2019). Z dziejów policji tarnobrzeskiej w 100. rocznicę powstania (1919–2019). Tarnobrzeg.

Kania, M. (2019), Policja Państwowa w powiecie zawierciańskim 1927–1939. Struktury, działalność, wojenne i powojenne losy funkcjonariuszy. Katowice; Warszawa.

Kawka, W. (1939). Policja w ujęciu historycznym i współczesnym. Wilno.

Kayzer, B. (2006). Organizacja Żandarmerii Krajowej i Policji w Małopolsce Wschodniej w latach 1918–1922. Zeszyt Naukowy Muzeum Wojska, 19, 23–64.

Kobylarz, W. (2019). Policja Państwowa w Białej Podlaskiej 1918–1939. Biała Podlaska.

Kurka, A. (1930). Dzieje i tajemnice lwowskiej policji z czasów zaboru austriackiego 1772 –1918. Lwów.

Litwiński, R. (2001). Policja Państwowa w województwie lubelskim w latach 1919–1939. Lublin.

Litwiński, R. (2007a). Korpus policji w II Rzeczypospolitej. Służba i życie prywatne. Lublin.

Litwiński, R. (2007b). Skutki działań wojennych w 1939 r. dla policji w Małopolsce Wschodniej. Dzieje Najnowsze, 2, 77–95.

Litwiński, R. (2020). O kształt policji w II Rzeczypospolitej. Od wzorca samorządowego, do modelu państwowego. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Historyczne, 4, 703 –718. https://doi.org/10.4467/20844069PH.20.038.12492

Litwiński, R. (2022). Policja II Rzeczypospolitej – pomiędzy negacją a gloryfikacją. Historiografia i postulaty badawcze. Cz. 1 – stań badań do 1989 roku. Historyka. Studia Metodologiczne, 52, 435 –452. https://doi.org/10.24425/hsm.2022.142736

Łaszczewski, A. (2015). Płocka policja okresu międzywojennego. Sierpc.

Majer, P. (2012), Geneza i ewolucja policji jako pojęcia, instytucji i funkcji państwa. Miscellanea Historico-Iuridica, XI, 129–155.

Mączyński, M. (1997). Policja Państwowa w II Rzeczypospolitej. Organizacyjno-prawne podstawy funkcjonowania. Kraków.

Mikitin, J. (2021). Policja Górnego Śląska 1920–1922. Katowice.

Mikitin, J., Grześkowiak, G. (2008), Policja województwa śląskiego 1922–1939. Warszawa.

Misiuk, A. (1996). Policja Państwowa 1919–1939. Powstanie, organizacja, kierunki działania. Warszawa.

Ostanek, A. (2016). Udział formacji zwartych Policji Państwowej w akcji represyjnej w Małopolsce Wschodniej w 1930 roku w świetle «Sprawozdania Komendanta Wojewódzkiego Policji Państwowej we Lwowie z akcji przeciwsabotażowej na terenie powiatu bóbreckiego, brzeżańskiego, podhajeckiego, rohatyńskiego i tarnopolskiego, przeprowadzonej w dniach 21–29 września 1930 roku przez oddziały policji». Rocznik Kresowy, 2, 157–185.

Ostanek, A.A. (2017). Wydarzenia 1930 roku w Małopolsce Wschodniej a bezpieczeństwo II Rzeczypospolitej. Warszawa.

Ostanek, A.A. (2018a). Sabotaże nacjonalistów ukraińskich oraz akcja represyjna władz polskich w Małopolsce Wschodniej w 1930 roku w świetle dokumentów, wybór, wstęp i oprac. Warszawa.

Ostanek, A.A. (2018b). Z ruinami w tle… Stan bezpieczeństwa w Stanisławowie w (po) wojennej rzeczywistości lat 1919–1921. W: M. Kardas, A.A. Ostanek, P. Semków (red.), W obliczu nowej rzeczywistości. Stanisławów i Ziemia Stanisławowska w latach 1918–1923 (t. 1, Polityka – Wojskowość). Warszawa; Iwano-Frankiwsk, 177–193.

Ostanek, A.A. (2023). O bezpieczeństwo i porządek publiczny. Organizacja struktur terenowych Policji Państwowej w Małopolsce Wschodniej w pierwszych latach niepodległości (1919–1924). Textus et Studia, 1, 29–47. https://doi.org/10.15633/tes.09102

Ostanek, A.A., Pulik, P. (2024). «Orzeł czy Rzeszka?». Nastroje społeczne mieszkańców województwa tarnopolskiego wobec zagrożenia wojennego i wojny 1939 roku w świetle dokumentów, wybór, wstęp i oprac. Warszawa.

Pepłoński, A. (1991). Policja Państwowa w systemie organów bezpieczeństwa państwa Drugiej Rzeczypospolitej, Szczytno 1991.

Pietrzakiewicz, A. (2019). Policja Państwowa regionu krośnieńskiego okręgu lwowskiego, Krosno.

Prochwicz, J. (2017). Policja Państwowa w ochronie granicy wschodniej 1923 –1926. W: P. Majer, M. Seroka (red.), 225 lat policji w Polsce (t. 1: Geneza i ewolucja policji). Olsztyn, 113–132.

Razyhrayev, O. (2010). Udział Policji Państwowej województwa wołyńskiego w ochronie granicy wschodniej w latach 1921–1924. Pamięć i Sprawiedliwość, 1, 211–231.

Razyhrayev, O. (2011). Policja Państwowa a życie społeczno-polityczne Wołynia (1921–1939). W: M. Stolarczyk, A. Kawalec, J. Kuzicki (red.), Historia i dziedzictwo regionów w Europie Środkowo-Wschodniej w XIX i XX w. Rzeszów, 394–409.

Razyhrayev, O. (2019). Policja Państwowa w województwie wołyńskim w okresie międzywojennym, Warszawa 2019.

Sprengel, B. (2006). Policja Państwowa a przestępczość w powiecie włocławskim w latach 1919–1939. Włocławek.

Sprengel, B. (2007). Posterunek ostatniej szansy. Policja Państwowa i przestępczość w Chełmży w latach 1920–1939. Toruń.

Sprengel, B. (2009). Policja Państwowa w Toruniu (1920–1939). Toruń.

Sprengel, B. (2011). Policja Państwowa a organy władzy publicznej w polityce ochrony bezpieczeństwa wewnętrznego w Polsce w latach 1918–1939. Toruń.

Strzelecki, W. (1934). Bezpieczeństwo na ziemiach Polski. Od kmiecia grodowego do granatowej armii. Warszawa.

Śleszyński, W. (2005). Rola i zadania organów Policji Państwowej na ziemiach północnowschodnich II Rzeczypospolitej (1920–1939). Studia Podlaskie, 15, 7–33.

Śleszyński, W. (2006). Struktura organów terenowych i podległość służbowa Policji Państwowej na kresach północno-wschodnich II Rzeczypospolitej. Zeszyt Naukowy Muzeum Wojska, 19, 119–129.

WBH–CAW: Wojskowe Biuro Historyczne – Centralne Archiwum Wojskowe, sygn. I.371.6.2, b.p. Dowództwo Okręgu Korpusu nr VI «Lwów». Likwidacja Obszaru Etapowego Tarnopol (b.d.)

Завантаження

Опубліковано

2026-04-09